بین الملل

چرا وضعیت برجام روز به روز پیچیده‌تر می‌شود؟؛ گفت‌وگو با مهدی مطهرنیا

چرا وضعیت برجام اینقدر پیچیده است، آیا مذاکرات دولت می تواند ایران را به هدف خود برساند؟ چه چالش هایی در این زمینه وجود دارد؟

اولین کاری که دولت باید انجام می داد اتصال فضای سیاسی داخلی به فضای بین المللی بود. در سیاست، محیط بیرونی بر محیط داخلی و محیط داخلی تأثیر می گذارد و از هم گسیختگی این رابطه پیامدهای منفی دارد. در یک تریبون داخلی، برای دولتی که مدعی انقلابی است و می خواهد گفتمان انقلابی خود را تجدید کند، مذاکرات ایران و آمریکا و محمدجواد ظریف در مذاکرات برجام نوعی توافق محسوب می شود. آگهی. پس از امضای برجام در سال 2015، مدیرکل شرایطی را برای اجرای برجام فراهم کرد که در نهایت اجرایی نشد. به همین ترتیب، در دوران ریاست جمهوری ترامپ، ایالات متحده از برجام خارج شد و برخی از افراد درباره آتش زدن برجام صحبت کردند. البته ایران در برجام باقی ماند و این وضعیت تا امروز ادامه دارد. ترور شیردون سلیمان و تصمیم شورای اسلامی برای خروج از پروتکل و فارغ التحصیلی دولت ابراهیم رئیسی مانع از خروج ایران از برجام نشد.

آیا توافق برجام دیر شده است؟ تصمیم دولت در این زمینه چیست؟

واقعیت این است که اگر امروز دولت موافقت کند، دولت ایران نتایج کمتری نسبت به برجام ثبت شده در سال 2015 خواهد داشت. دولت قصد دارد امروز موافقت کند. ایالات متحده آمریکا، مانند ابرقدرت اتمی، توجه چندانی به انرژی صلح آمیز هسته ای یا حتی بمب اتمی ندارد. اما موضوع هسته ای یک تله راهبردی برای اعتلای ایران و فشار بر تهران تحت لوای جمهوری اسلامی است. در نتیجه آمریکا از این تاکتیک استفاده کرده و مدام ایران را در سطح منطقه ای و بین المللی زیر سوال می برد. تطبیق با نظریه جنگ نامتناسب که اکنون شاهد آن هستیم در حال تبدیل شدن به یک نیروی استراتژیک است.

وی گفت که تلاش خواهد کرد بدون گره زدن اقتصاد کشور به برجام، وضعیت معیشتی مردم را بهبود بخشد. آیا این رویکرد در نهایت کارساز خواهد بود؟ دولت در مورد مذاکرات و توافق چه تصمیمی خواهد گرفت؟

دولت می خواهد وضعیت موجود را حفظ کند. به عبارت دیگر حفظ وضعیت موجود به نفع دولت است. با این حال، رایس به همین روش به مذاکره ادامه خواهد داد. کشورهای غربی خروج ایران از توافق را راهی برای اجتناب از سلاح هسته ای می دانند. در نتیجه تحریم ها را افزایش می دهند. با افزایش تحریم ها، جمهوری اسلامی تحت فشار اقتصادی بیشتری قرار می گیرد. از سوی دیگر، اگر دولت در چنین شرایطی به توافق نرسد، باید فشار بیشتری بر تهران وارد کند و همکاری های منطقه ای و بین المللی را حفظ کند. طرف مقابل به دنبال چک بازی است و به همین دلیل باید به این موضوع توجه شود.

برجام چه نقشی در آینده مذاکرات محرمانه و میانجیگری ایران و غرب خواهد داشت؟ آیا این کشورها در نهایت می توانند سرنوشت برجام را تغییر دهند؟

مذاکرات اخیر مستقیم تر از گذشته شده است. با این وجود، مذاکرات ایران و غرب امید زیادی به ایران برای پیشبرد توافق دارد. اگرچه طرف مقابل در مذاکرات اخیر برخی از خواسته های ایران را رد کرده و از ایران می خواهد که شرایط بیشتری را بپذیرد. نظریه‌پردازانی مانند کیسینجر بازگشت به مذاکرات را نامطلوب می‌دانند و می‌خواهند این مذاکرات نتایج قوی‌تری نسبت به برجام داشته باشد. این موارد نشان می دهد که واسطه ها نتوانسته اند آن طور که انتظار می رفت معامله را باز کنند. نکته مهم در این زمینه این است که ترس و وحشت در مذاکرات چه پیامدهایی در آینده خواهد داشت. تهران یا واشنگتن؟ کدام کشورها از توافق موقت سود بیشتری خواهند برد؟ بایدن با بازگشت به برجام، نه تنها برای رقابت با جمهوری خواهان کارت انتخاباتی ترامپ را در دست داشته باشد، بلکه در قالب برجام و تهدید به استفاده از مکانیسم ماشه، فشار بر ایران را حفظ کند. به این ترتیب، بایدن برای جبران اشتباهات ترامپ و کنترل ایران، آموخته های خود را در آمریکا و سراسر جهان افزایش خواهد داد. اگرچه با پذیرش برجام و بازگشت به تعهدات برجام، ایران در سطح سال 2015 قرار می گیرد و برخی در آن زمان این توافق را ترکمانچایی می نامیدند. به نظر می رسد همه تحریم های ایران برداشته نمی شود، بلکه تنها تحریم های هسته ای برداشته می شود. از سوی دیگر، این احتمال وجود دارد که آمریکا نتواند تعهد لازم را برای حذف برجام انجام دهد.

نقش مذاکره کنندگان در فرآیند مذاکره بسیار مهم است. مذاکره کنندگان رویکرد زیر را چقدر مثبت ارزیابی می کنند؟

آنچه در این زمینه می توان گفت نسبی است. در هر دو رژیم حسن روحانی، بسیاری از مخالفان برجام سخت تلاش کرده اند تا از به نتیجه رسیدن برجام جلوگیری کنند. برخی از نمایندگان حتی برجام را که یک سند بین المللی در شورای اسلامی است سوزاندند. با کمال تعجب، کسانی که برجام را سوزاندند، اکنون در حال مذاکره برای حفاظت از برجام هستند. بی شک این رفتار در ایران برای استراتژیست های آمریکایی مهم است. این زمانی اتفاق می افتد که بایدن در جامعه آمریکا موقعیت پرتلاطمی دارد و ریاست جمهوری برای مردم آمریکا چندان جذاب نبوده است. در حال حاضر، بایدن و دموکرات ها در رقابت شدیدی با جمهوری خواهان برای کنگره آمریکا و انتخابات ریاست جمهوری 2024 هستند. این اتفاقات زمانی رخ داد که رقیب اصلی بایدن، ترامپ، توانست مکان مناسبی برای خود ایجاد کند. این موضوع را پیچیده می کند. در چنین شرایطی، ایران شرایطی را برای دستیابی به توافق تعیین کرده است که یکی از مهمترین آنها تضمین عدم خروج روسای جمهور آینده آمریکا از برجام است.

* مصاحبه با احسان انصاری (نشر آرمان ملی) در روز سه شنبه 23 تیر 1401.

دکمه بازگشت به بالا